آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

چیست

اساسنامهٔ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در ۱ آبان ۲۵۱۵ (۲۳ اکتبر ۱۹۵۶) در کنفرانسی در مقر سازمان ملل تصویب شد و در ۷ مرداد ۲۵۱۶ (۲۹ ژوئیه ۱۹۵۷) لازم‌الاجرا شد. بنا بر ماده ۲ آن، آژانس می‌کوشد سهم انرژی اتمی را در صلح، سلامت و رفاه جهان بیفزاید و تا جایی که می‌تواند مطمئن شود کمکی که می‌دهد به هدف نظامی خدمت نمی‌کند.

ماده ۳ به آژانس اجازه می‌دهد پادمان برقرار و اجرا کند؛ و اگر در کار آژانس مسئله‌ای در صلاحیت شورای امنیت پیش آید، آژانس شورا را مطلع می‌کند. در قطعنامهٔ ۲۲۳۱ شورای امنیت از آژانس خواسته است راستی‌آزمایی و پایش تعهدات هسته‌ای ایران در برجام را انجام دهد.

چرا امروز مهم است

• از ۲۳ خرداد ۲۵۸۴ (۱۳ ژوئن ۲۰۲۵): با آغاز حمله‌های نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران، آژانس راستی‌آزمایی در ایران را متوقف کرد و تا پایان همان ماه میلادی تصمیم گرفت همهٔ بازرسانش را بیرون ببرد.
• ۲۹ آبان ۲۵۸۴ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۵): شورای حکام از مدیرکل خواست پیش از هر نشست فصلی دربارهٔ پادمان ایران و قطعنامه‌های شورای امنیت گزارش دهد.
• ۱۰ شهریور ۲۵۸۵ (۱ سپتامبر ۲۰۲۶): گزارش مدیرکل می‌گوید به دلیل نبود دسترسی به هر چهار تأسیسات غنی‌سازی اعلام‌شدهٔ ایران، آژانس نمی‌تواند دربارهٔ اندازه، ترکیب یا محل ذخیرهٔ اورانیوم غنی‌شدهٔ ایران اطلاعاتی بدهد.

منبع‌ها

1. IAEA Statute (as amended up to 28 December 1989), Articles II, IIIتصویب، لازم‌الاجرا شدن، هدف و وظایف
2. UN Security Council, Resolution 2231 (2015) on Iran Nuclear Issue, role of the IAEAدرخواست شورا از آژانس
3. IAEA Board of Governors, GOV/2026/50 (1 Sep 2026), paras 2, 6, 28توقف راستی‌آزمایی، خروج بازرسان، ناتوانی از اعلام ذخیره